تبلیغات
برترین وبلاگ شیمی ایران - بازیافت تسلیحات شیمیایی بلوك شرق
شنبه 6 تیر 1388

بازیافت تسلیحات شیمیایی بلوك شرق

   نوشته شده توسط: مندلیف    

در اوایل ماه دسامبر 2002 میلادی در روستای «گورنی» واقع در 250 كیلومتری شهر ساراتوف، اولین محصول كارخانه بازیافت تسلیحات شیمیایی، از خط تولید خارج گردید. در 10 سال گذشته ، این اولین كارخانه بازیافت سلاح های شیمیایی  است كه در روسیه احداث شد. این كارخانه قادر است موادی همچون ایپریت (گاز خردل) و لویسیت را بازیافت نماید.

چندی پیش هیاتی از سازمان منع سلاح های شیمیایی امكان بازدید از كارخانه «گورنی» را دریافت نمود. خبر اتمام عملیات ساخت و شروع بازیافت ‌برای كشورهای غربی نیز كه جهت خلع سلاح شیمیایی روسیه ، سرمایه گذاری نموده اند،  مسرت بخش بود  زیرا آنان را از هرگونه شك و شبه خارج نمود. در ضمن بازیافت تسلیحات شیمیایی به مواد صلح جویانه می تواند در آینده سود بسیاری به همراه آورد.

بازیافت تسلیحات شیمیایی

بلوك شرق

 
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی،‌ تسلیحات شیمیایی از تمام نقاط روسیه و كشورهای  بلوك شرق جمع آوری شده و در 7 انبار مخصوص در استان های بریانسك، پِنـــزا، كورگان، ساراتوف و جمهوری اودمورتیا (2 انبار)،واقع در فدراسیون روسیه  نگهداری می شوند. بدین ترتیب در روستای گورنی تقریبا 9/2 % از كل ذخایر تسلیحات شیمیایی روسیه موجود می باشد. زمانی كه بازرسان خارجی از انبار بكلی سری فوق الذكر بازدید نمودند، اظهار داشتند كه تصورشان از آنچه كه دیده اند بدتر بوده است. روش نگهداری تسلیحات شیمیایی شوروی ها نسبت به آمریكایی ها از نظر تكنولوژی بالاتر می باشد. از تسلیحات شیمیایی ساخت آمریكا نمی توان چاشنی های انفجاری را جدا نمود حال آنكه چاشنی های انفجاری و كانتینرهای مواد شیمیایی روس ها از ابتدا جدا از هم نگهداری می شوند. به غیر از این آمریكایی ها به علت طرز فكر تجاری، تسلیحات شیمیایی خود را از آلومینیوم ارزان ساخته اند. اما    روس ها از آلومینیوم گران و آلیاژ مستحكم تر ساخته اند. امروزه فاش شده است كه تسلیحات شیمیایی آمریكایی شروع به نشت كرده اند،‌ اما سلاح های شیمیایی روس ها هنوز قابل نگهداری هستند و حداكثر 10 تا 15 سال دیگر می توان از آنها نگهداری نمود.

 پیشنهادات مختلفی جهت حل این مشكل وجود دارد. عده ای پیشنهاد نموده اند كه آنها را برای همیشه كنسرو نمایند. عده ای دیگر پیشنهاد نموده اند كه همچون روش آمریكایی ها، آنها را بسوزانند.«‌انستیتوی دولتی علمی- تحقیقاتی شیمی آلی و تكنولوژی»  تكنولوژی  بازیافت ایپریت و لویسیت را پیشنهاد نموده است. توسط این تكنولوژی می توان واكنش خنثی سازی مواد سمی را در دما و فشار محیط انجام داد. تكنولوژی مذكور مطابق آزمونهای تخصصی (اكسپرتیز) زیست محیطی، بی خطری خود را در وزارت منابع ملی،‌آكادمی علوم روسیه و همچنین اكسپرتیز بین الملل،‌ باثبات رسانده و پاسخ  مثبت دریافت نموده است.نتایج بدست آمده، بی خطری تكنولوژی روسی را نشان       می دهد. كوره های آمریكایی گاه به گاه، منفجر می گردند. چنین خطری هرگز روستای گورنی را تهدید نمی نماید. حتی مبتكر این تكنولوژی ولادیسلاو شِلوچِنكو آماده است تا ویلای خود را پشت نرده های كارخانه بنا نماید.

در ماه دسامبر 2002 كارخانه گورنی با استفاده از تكنولوژی خود به صورت آزمایشی ایپریت و لویسیت را به مواد بی خطر بازیافت نمود و با توجه به حجم انبار شده این مواد در روستای گورنی، تا 5 سال آینده این كارخانه می تواند از این تكنولوژی استفاده كرده و پس از نابود سازی تمام ذخایر موجود، كارخانه را برای تولیدسایر مواد شیمیایی تبدیل و آماده نمود. هرچند روسیه می تواند این تكنولوژی را صادر و بفروشد برساند اما مواد بدست آمده از هیدرولیز ایپریت و لویسیت،‌ سود بیشتری دارد. از تبخیر مواد بدست آمده از هیدرولیز،  ‌می توان آرسنیك تهیه نمود. هرچند در دندانپزشكی دیگر از این عنصر استفاده نمی گردد اما آرسنیك در آینده نقش بسزایی در صنایع ساخت باطری خورشیدی خواهد داشت. طبق محاسبات بعمل آمده حداقل تا سال 2010 اینگونه باطریهای خورشیدی در سطح جهان به میزان 10 میلیارد دلار تولید خواهد شد. در حال حاضر لهستانی ها خواستار آرسنیك روس ها هستند و در نظر دارند برای استحصال آرسنیك از لویسیت، ‌سرمایه گذاری نمایند.

به هر حال انبار موجود در روستای گورنی فقط بخش كوچكی از ذخایر تسلیحات شیمیایی روسیه محسوب می گردد. قبلا صنایع شیمیایی شوروی بیش از تمام صنایع شیمیایی جهان این مواد را سنتز نموده اند. ذخایر تسلیحات شیمیایی روسیه  بیش از 40 هزار تن برآورد می گردد كه تقریبا 10 هزار تن بیشتر از ذخایر آمریكایی ها است  كه رسما" از سال 1969 تولید آن را متوقف نموده اند‌. روسیه در سال های دهه 70 میلادی فقط مواد سمی گروه فسفر (زارین، زُمان و وی-گاز)‌را به میزانی تولید نمود كه با آن می توان تمام جمعیت جهان را چندین هزار بار هلاك نمود.

راجع به اینكه این مواد را در صورت عدم آغاز جنگ جهانی سوم چگونه باید از بین برد، تا سال  1984 هیچكس تصمیمی نگرفته بود تا اینكه در آن سال كمیته مركزی حزب كمونیست اتحاد جماهیر شوروی و شورای وزیران وقت تصمیم گرفتند، كارخانه عظیم نابود سازی تسلیحات شیمیایی را در شهر چاپایِفسك احداث نمایند. ساخت كارخانه در سال 1989 پایان یافت اما راه اندازی آن به علت اعتراض اكولوژیست ها و فروپاشی شوروی انجام نگرفت. در حال حاضر این كارخانه به یكی از بزرگترین مراكز آموزشی جهان برای مبارزه با تسلیحات شیمیایی برای كشورهای جهان سوم تبدیل شده است.

از سال 1993 كه روسیه پیمان منع استفاده از سلاح های شیمیایی را امضاء نمود، متعهد شد كه تا سال 2000، 1% از ذخایر تسلیحات شیمیایی و تا 29 آوریل 2007 كلیه 40 هزار تن سلاح شیمیایی خود را نابود نماید. اما به علت مشكلات اقتصادی این امر بدینگونه عملی نخواهد شد. طبق برنامه جدید تنظیم شده از جانب دولت روسیه قرار است تا سال 2007 ، 20% مواد سمی، تا  سال 2009 -  45%  و تا سال 2012 تمام ذخایر خود را در صورت دریافت كمك های خارجی، از بین ببرد. در بودجه سال 2003 دولت روسیه برای نابود سازی تسلیحات شیمیایی، مبلغ 3/5 میلیارد روبل در نظر گرفته شده است كه كمتر از 50%  بودجه مورد نیازمی باشد و مابقی سرمایه طبق توافقات بین المللی از جانب كشورهای خارجی تامین می گردد. رئیس ذخایر تسلیحاتی روسیه امیدوار است كه همكاریهای نزدیك بین روسیه و كشورهای خارجی باعث شود كه طبق موافقت سران 8 كشور صنعتی، كمك های بلاعوض جهت بازیافت و نابود سازی بخشی از تسلیحات شیمیایی روسیه، پرداخت شود.یكی از كشورهایی كه در امر نابودسازی تسلیحات شیمیایی به روسیه كمك می نماید، كشور آلمان می باشد كه از سال 1993 تا كنون مبلغ 5/30 میلیون دلار سرمایه گذاری كرده و در ساخت كارخانه گورنی نقش بسزایی ایفا نموده است. اما علاقمندی آمریكا جهت نابود سازی تسلیحات شیمیایی روسیه نسبت به قبل به شدت كاهش یافته است. واشنگتن، روسیه را متهم می نماید كه مقدار 40 هزار تن سلاح شیمیایی كه رسما از جانب روسیه اعلام گردیده است، نادرست می باشد زیرا ظرفیت تولیدی صنایع شیمیایی شوروی بسیار بالا بوده است. به غیر از این آمریكا نسبت به دریافت حق كنترل یكجانبه بر روی كلیه مناطق روسیه كه به نظر آنان ممكن است  تسلیحات شیمیایی تولید و یا نگهداری شود، پافشاری می نماید. اما به نظر می رسد كه علت اساسی چیز دیگری است. پس از اینكه روسیه تولیدتسلیحات شیمیایی خویش را متوقف و نسبت به جمع آوری آنها از كشورهای بلوك شرق و ذخیره سازی اقدام نمود، ‌دیگر نگرانی ای از جانب آمریكایی ها وجود ندارد و تنها روس ها و اروپایی ها هستند كه باید نگران وجود این همه تسلیحات شیمیایی و مواد سمی در منطقه باشند و نه آمریكایی ها كه در آن طرف اقیانوس قرار گرفته اند.